Toekomstvisies voor collectief wonen
Het project “Toekomstvisies voor Collectief Wonen” onderzoekt woonoplossingen door (historische) gemeenschappelijke woonvormen te analyseren en de waarden hieruit zichtbaar te maken. Hieruit wordt een set van tools en methodologieën ontwikkeld waarmee architecten waarde-gedreven kunnen ontwerpen in co-creatie met bewoners. Dit proces geeft bewoners én architecten iteratief inzicht in collectieve waarden. Hieruit ontwikkelen architecten duurzame, toekomstgerichte woonconcepten die aansluiten op de (onzichtbare) behoeften van collectieve woonvormen in Nederland.
- Duurzaam Gebouwde Omgeving
Aanleiding
Het project “Toekomstvisies voor Collectief Wonen — Verloren verleden als inspiratie voor de toekomst” richt zich op het ontwikkelen van innovatieve woonoplossingen in Nederland. Deze behoefte is gedreven door veranderende behoeften op de woonmarkt vanuit sociaal, ruimtelijk en demografisch oogpunt, zoals de stijgende woningprijzen, de vergrijzende bevolking en de toenemende vraag naar duurzaam wonen. Historisch gezien zijn gemeenschappelijke woonvormen wereldwijd de norm, totdat na de Industriële Revolutie eengezinswoningen en het moderne gezin de standaard werden.
Een belangrijke aanleiding voor dit onderzoek is de kloof tussen de ruimtelijke professional en de bewoner. Waar de architect afgewogen ontwerpbeslissingen neemt en onderbouwt, heeft de toekomstige bewoner persoonlijke (soms onuitgesproken) woonwensen en belangen die lastig in woorden te vatten zijn of onderling botsen. De urgentie is reëel om deze “zachte” waarden beter te borgen in het relatief “harde” ontwerpproces.
Onderzoek
Dit project onderzoekt de potentie van collectieve woonvormen, gedreven door individuele en universele waarden. Het doel was om deze waarden vanaf de allereerste kennismakingssessies te integreren in het ontwerpproces, in co-creatie tussen architecten en bewoners. Het onderzoek maakt gebruik van participatieve methoden, specifiek de “design-thinking” methode, om proefondervindelijk tools te ontwikkelen. Daarbij is theoretische kennis over persoonlijke waarden (zoals de PVQ-RR methode van Schwartz) en ruimtelijke theorie (zoals Space Syntax) vertaald naar praktische toepassingen. Het onderzoek benadrukt het belang van historische referentieprojecten: niet als letterlijk te kopiëren voorbeelden, maar als bron van kennis en inspiratie om onderliggende waarden voelbaar en bespreekbaar te maken in moderne contexten.
Partners
De partners in dit project zijn Bas van der Horst en Nina Kramer van het Centre of Expertise Veiligheid & Veerkracht lectoraat Duurzaam Gebouwde Omgeving, Avans Hogeschool, Daan Mol van MAAK plaats architecten en Lindy Damen van EVRgreen Studio. Daarnaast is de studie uitgevoerd met ondersteuning vanuit ClickNL. Samen is onderzocht hoe historische kennis ingezet kan worden als instrumentarium. Dit door middel van iteratieve co-creatie sessies met onder andere startende bewonersgroepen, zoals Stichting Begijnhof 2.0 in Breda, en in samenwerking met bachelor afstudeerstudenten bouwkunde Wouter den Besten en Ufuk Abaci.
Resultaat
Het resultaat van dit project is “Cartografie van het Collectief”, een set van vier tools (digitaal en fysiek) die architecten en bewoners kunnen gebruiken om samen innovatieve en duurzame woonoplossingen te ontwerpen. Deze tools zijn bedoeld voor de opstartfase en schrijven geen definitieve ontwerpen voor, maar nodigen uit tot dialoog. Lees voor meer informatie de uitgebreide publicatie.