BiDebA

De hoeveelheid composietafval (geschat op 683 kton in de EU in 2025) is aanzienlijk, terwijl de recyclingcapaciteit beperkt is (15%). Het verlengen van de levensduur van composieten door reparatie is daarom essentieel voor een integratie in de circulaire economie. De belangrijkste uitdaging ligt bij de meest gebruikte verbindingsmethode voor composieten, namelijk lijmen. Conventionele lijmen hebben twee belangrijke uitdagingen: 1) ze worden voornamelijk geproduceerd uit fossiele brandstoffen en zijn daarom niet hernieuwbaar, en 2) eenmaal aangebracht, belemmeren ze het losmaken en daarmee verdere reparatie, hergebruik en recyclage. De regio Noordwest-Europa, met het grootste marktaandeel in composieten en lijmen in Europa, is bij uitstek de geschikte locatie om deze uitdagingen aan te pakken.

Bio-gebaseerde lijmen

In dit project streven we ernaar om zo’n circulair reparatieproces voor composieten te ontwikkelen door bio-gebaseerde lijmen zo aan te passen dat ze moeiteloos kunnen worden losgemaakt op commando. Onze vernieuwende aanpak is geïnspireerd op historische, natuurlijke lijmen waarvan de eigenschappen verbeterd werden door toevoeging van natuurlijke additieven, en integreert recent ontwikkelde bio-gebaseerde lijmformuleringen met bestaande technieken en opstellingen voor het losmaken van conventionele lijmen en composietreparatie.

Via een demonstratie op een generiek praktijkvoorbeeld, zullen we de toepasbaarheid van onze aanpak voor niet-structurele composietonderdelen laten zien. We richten ons hierbij op de transportsector, de grootste afnemer van composieten, en meer specifiek op bedrijven die betrokken zijn bij het repareren van composieten. Hiermee streven we naar adoptie van deze technologieën en hopen daarmee reparatie en het hergebruik van composieten te bevorderen.

Publicatie

In samenwerking met de TU Delft en Avans Hogeschool is er in juni 2026 een nieuwe publicatie verschenen. Klik hier om de publicatie te lezen.
Dit werk onderzocht of oude, natuurlijke lijmsoorten die mensen duizenden jaren geleden gebruikten ook nu nog nuttig kunnen zijn. Lijm van vandaag de dag is namelijk vaak gemaakt van aardolie, wat slecht is voor het milieu en niet goed te recyclen.

Welke lijmsoorten werden getest?
Drie soorten “oude lijm”: dennenhars gemengd met bijenwas, berkenteer (gemaakt door berkenschors te verhitten), en huidlijm (gemaakt van koeienhuid). Dit zijn lijmsoorten die prehistorische mensen al gebruikten om bijvoorbeeld stenen werktuigen aan een houten steel te bevestigen.

Ze voegden ook twee natuurlijke stoffen toe om te kijken of de lijm daardoor beter werd: hematiet (een soort rode oker, ook wel ijzeroxide) en biochar (een soort houtskool).

Wat deden ze ermee?
Ze plakten hiermee stukjes hout en koolstofvezel (een modern, sterk composiet materiaal) aan elkaar en trokken er daarna aan om te zien hoe sterk de lijmverbinding was. Ze testten ook hoe de lijm reageert op warmte, en of je de lijm kunt hergebruiken door hem opnieuw te verwarmen.

Wat kwam er uit?

• Huidlijm werkte het beste op hout, maar nauwelijks op koolstofvezel.
• Berkenteer werkte het beste op koolstofvezel en plakte eigenlijk overal goed op.
• De hars-bijenwas mix deed het overal redelijk, maar was wat brokkelig.
• Het toevoegen van hematiet (de rode oker) maakte de lijm vaak sterker en hittebestendiger. Het zorgde er bovendien voor dat de lijm bij een lagere temperatuur weer loslaat, wat handig is als je iets later weer uit elkaar wilt halen.
• Houtskool (biochar) toevoegen maakte de lijm juist vaker zwakker.
• Berkenteer kun je een paar keer opnieuw verwarmen en hergebruiken, maar na te veel keren verwarmen wordt de lijm wel slechter.

Waarom is dit interessant?
Deze natuurlijke lijmsoorten zijn niet zo sterk als moderne lijm, maar wel milieuvriendelijk: ze zijn afbreekbaar en gemaakt van natuurlijke of afvalmaterialen. Ze zijn geschikt voor lichte toepassingen, en het fijne is dat je spullen die ermee gelijmd zijn weer uit elkaar kunt halen door ze te verwarmen — handig om te repareren of te recyclen. De onderzoekers denken dat deze kennis uit de oudheid kan helpen bij het ontwikkelen van duurzamere lijm voor de toekomst.